Jak działa antyplagiat JSA: badanie pracy dyplomowej i raport podobieństwa

Czym jest JSA i dlaczego badanie jest obowiązkowe

Od 2019 roku ustawa Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce zobowiązuje polskie uczelnie do sprawdzania prac dyplomowych w JSA przed egzaminem dyplomowym. System jest państwowy, a więc jednakowy dla wszystkich uczelni. Niektóre uczelnie korzystają dodatkowo z innych programów antyplagiatowych, ale badanie w JSA i tak jest obowiązkowe.

Z czym JSA porównuje Twoją pracę

JSA zestawia tekst z kilkoma bazami, m.in.:

• ORPPD, czyli Ogólnopolskim Repozytorium Pisemnych Prac Dyplomowych — bazą prac obronionych na polskich uczelniach;
• zasobami internetowymi;
• bazą aktów prawnych i innymi źródłami, do których system ma dostęp.

Podobieństwo może więc dotyczyć zarówno opublikowanych artykułów, jak i prac dyplomowych innych studentów, również z poprzednich lat.

Jak przebiega badanie antyplagiatowe pracy dyplomowej

Szczegóły procedury zależą od uczelni, ale ogólny schemat wygląda zwykle tak:

1. Promotor akceptuje ostateczną wersję pracy.
2. Wgrywasz plik do systemu — często przez USOS lub APD (Archiwum Prac Dyplomowych) — razem z metadanymi: tytułem, streszczeniem i słowami kluczowymi.
3. Praca trafia do JSA automatycznie albo na wniosek promotora.
4. System generuje raport podobieństwa.
5. Promotor analizuje raport i decyduje, czy dopuścić pracę do obrony.

Uwaga: po przesłaniu pracy do JSA zwykle nie można już podmienić pliku bez powtórzenia całej procedury. Wgrywaj więc tylko ostateczną, sprawdzoną wersję.

Co zawiera raport podobieństwa z JSA

Raport składa się z kilku części:

Kto interpretuje wyniki i jak

Sam raport nie przesądza o tym, czy w pracy jest plagiat. Ocenia go promotor: widzi, które fragmenty się pokrywają, i może uznać, że są to poprawnie oznaczone cytaty, nazwy ustaw, utarte terminy czy opisy bibliograficzne. Takie podobieństwa to naturalna część tekstu naukowego.

Wartości progowe współczynników, po których przekroczeniu praca wymaga dodatkowej analizy, ustala uczelnia. Nie ma jednej „dopuszczalnej” wartości dla całej Polski. Zasady obowiązujące na Twojej uczelni znajdziesz w procedurze antyplagiatowej na jej stronie — możesz też zapytać promotora.

Manipulacje techniczne

Ostrzeżenia w raporcie służą właśnie do wykrywania prób sztucznego zaniżenia współczynników podobieństwa: zastępowania liter podobnymi znakami z innych alfabetów, białego tekstu, nietypowych spacji. System wychwytuje takie zabiegi, a uczelnia może uznać je za naruszenie zasad uczciwości akademickiej. Czas, który ktoś poświęciłby na takie triki, lepiej przeznaczyć na przypisy i parafrazę.

Jak przygotować pracę do sprawdzenia w JSA

Celem nie jest możliwie niski wynik, tylko tekst, w którym każde zapożyczenie jest widoczne i ma przypis. Wtedy promotor bez trudu odróżni cytat od przepisanego fragmentu.

Cytuj poprawnie

Cytat dosłowny ujmij w cudzysłów i opatrz przypisem ze wskazaniem źródła i strony. W niektórych stylach dłuższe cytaty wyodrębnia się jako osobny akapit. Pamiętaj, że praca nie może składać się z samych cytatów: mają one wspierać Twój wywód, a nie go zastępować.

Zadbaj o przypisy

Na polskich uczelniach bardzo często stosuje się przypisy dolne. Każdy przypis powinien wskazywać konkretne źródło, a w razie potrzeby także stronę. Część katedr stosuje APA lub inne style typu „autor–rok”. Który styl obowiązuje, określają wytyczne — więcej piszemy w artykule o formatowaniu pracy dyplomowej.

Parafrazuj i podawaj źródło

Parafraza to oddanie cudzej myśli własnymi słowami. Nadal jest to jednak cudza myśl, więc przypis jest konieczny. Dobra parafraza:

• opiera się na zrozumieniu źródła, a nie na przestawianiu słów w zdaniu;
• jest krótsza lub lepiej uporządkowana niż oryginał;
• łączy myśl autora z Twoim komentarzem lub porównaniem;
• zawsze wskazuje autora i dzieło.

Przydatna metoda: przeczytaj fragment, zamknij źródło, zapisz główną myśl własnymi słowami, a potem porównaj ją z oryginałem i dodaj przypis.

Prowadź bibliografię od początku

Problemy w raporcie najczęściej wynikają nie z celowego przepisywania, ale z zagubionych źródeł. Ktoś przepisuje akapit do notatek, a miesiąc później nie pamięta już, że to nie jego tekst. Zapisuj źródło od razu przy robieniu notatki, a dosłowne fragmenty ujmuj w cudzysłów.

Nie wykorzystuj własnych prac bez oznaczenia

Jeśli sięgasz po fragmenty własnej pracy zaliczeniowej albo licencjackiej, która jest już w ORPPD, system może wykazać podobieństwo. Czy jest to dopuszczalne i jak takie fragmenty oznaczyć, ustal z promotorem z wyprzedzeniem.

Skąd się bierze współczynnik podobieństwa w samodzielnej pracy

Nawet całkowicie samodzielna praca prawie nigdy nie ma zerowych współczynników. Podobieństwa pojawiają się z zupełnie naturalnych powodów:

• poprawnie oznaczone cytaty;
• nazwy ustaw, instytucji, norm;
• utarte terminy i definicje;
• opisy bibliograficzne;
• typowe sformułowania z uczelnianych wzorów, np. w oświadczeniach.

Promotor widzi te fragmenty i wie, skąd się wzięły. Problemem jest dopiero zapożyczenie merytoryczne bez przypisu.

Wysoki współczynnik podobieństwa w JSA — co dalej

Wysoki współczynnik sam w sobie nie oznacza plagiatu. Promotor może przejrzeć oznaczone fragmenty i uznać je za poprawne. Jeśli jednak stwierdzi, że niektóre miejsca wymagają poprawy, na większości uczelni praca wraca do studenta, a po poprawkach jest ponownie badana.

W takiej sytuacji:

1. poproś promotora o wskazanie fragmentów, które budzą wątpliwości;
2. dodaj brakujące przypisy i cudzysłowy, a tam, gdzie tekst jest zbyt bliski źródłu, dopisz własną analizę;
3. sprawdź, czy wszystkie źródła z poprawionych fragmentów znalazły się w bibliografii;
4. wgraj nową wersję zgodnie z procedurą obowiązującą na Twojej uczelni.

Poprawki nie mają obniżyć wyniku za wszelką cenę, tylko jasno pokazać, gdzie kończy się Twoja myśl, a zaczyna myśl autora, na którego się powołujesz.

Sprawdzenie antyplagiatowe przed złożeniem pracy

Przed złożeniem pracy przejrzyj ją samodzielnie lub z czyjąś pomocą i wyłap fragmenty bez przypisów, niepełne opisy źródeł oraz cytaty bez cudzysłowu. Możesz też zamówić sprawdzenie antyplagiatowe z raportem podobieństwa wraz z omówieniem, które miejsca wymagają przypisu, oraz uporządkowanie bibliografii i przypisów. Nie zastępuje to JSA, ale pozwala wychwycić braki przed oficjalnym badaniem. Jeśli po poprawkach tekst wymaga dopracowania stylu i logiki wywodu, pomocna będzie redakcja pracy dyplomowej.